शास्त्री तृतीय एवं चतुर्थ सेमेस्टर — सम्पूर्ण पाठ्यक्रम
शास्त्री तृतीय सेमेस्टर
यह पाठ्यक्रम नवीनतम पाठ्यक्रम पर आधारित है जो सत्र 2025-29 के लिए निर्धारित किया गया है। NEP 2020 के अनुसार शास्त्री तृतीय सेमेस्टर में कुल 08 प्रश्नपत्र होंगे । पाठ्यक्रम की संरचना कुछ इस तरह की है-
1. मुख्य विषय (MEJOR COURSE-01)
2. मुख्य विषय (MEJOR COURSE-02)
3. अन्तर्विषयक शास्त्रीय विषय 01 (MINOR COURSE-01)
4. बहुविषयक शास्त्रीय विषय MDC (MULTI DISCIPLINARY COURSE)
5. अन्तर्विषयक शास्त्रीय विषय 02 (MINOR COURSE-02)
6. दक्षता संवर्धक पाठ्यक्रम AEC (ABILITY ENHANCEMENT COURSE)
7. कौशल विकास पाठ्यक्रम SEC(SKILL ENHANCEMENT COURSE)
8 .मूल्य संवर्धक पाठ्यक्रम (VALUE ADD COURSE)
प्रथम प्रश्नपत्र 1.मुख्य विषय (MEJOR COURSE-01)
| साहित्य |
वेणीसंहार नाटकम्(महाकवि भट्टनारायण)- सम्पूर्णम् चन्द्रकला नाटिका- सम्पूर्णम् । |
75 | 25 |
| नव्यव्याकरण | प्रौढ़मनोरमा-शब्दरत्न सहिता- अजन्तपुल्लिंगप्रकरणम्,आदेशप्रत्ययोः,लिङ्गप्रकरणान्तम् | 75 | 25 |
| पौरोहित्य | उपाकर्मपद्धतिः- सम्पूर्णम्, शान्तिमयूखः-सम्पूर्णम्,रुद्रयागप्रयोगविमर्शः-सम्पूर्णम् | 75 | 25 |
| पुराणेतिहासः | 4-2 | 75 | 25 |
द्वितीय प्रश्नपत्र- 2.मुख्य विषय (MEJOR COURSE-02)
| साहित्य | साहित्य दर्पण- सप्तम और अष्टम परिच्छेद सरलगद्यपद्यरचना |
75 | 25 |
| नव्यव्याकरण | प्रौढ़मनोरमा-शब्दरत्नसहिता-कारणप्रकरणस्य प्रथमा,द्वितीया,तृतीया,चतुर्थीविभक्त्यादि सप्तम्यन्तो भागः | 75 | 25 |
| पौरोहित्य | 3-2 | 75 | 25 |
| पुराणेतिहासः | 4-2 | 75 | 25 |
तृतीय प्रश्नपत्र-3. अन्तर्विषयक शास्त्रीय विषय 01 (MINOR COURSE-01)
| पौरोहित्य | यज्ञतत्वप्रकाशः-परिचयः दानमयूखः-परिचयः(नीलकण्ठ भट्टः) |
75 | 25 |
| पुराणेतिहास | पुराणपर्यालोचनम्-पुराणवाङ्मयपरिचयः । पद्मपुराण- श्रीमद्भागवतमाहात्मय- प्रारम्भ से 06 अध्याय तक । श्रीमद्भागवतमहापुराण- प्रथम स्कन्ध- अध्याय 01 से 06तक । |
75 | 25 |
| साहित्य | शिशुपालवध महाकाव्यम् -प्रथम द्वितीय सर्गौ, कादम्बरी- आदितः कथामुख पर्यन्तम्, वेणीसंहारनाटकम्- आदितः तृतीयाङ्कपर्यन्तम् |
75 | 25 |
| नव्यव्याकरण | वैयाकरण सिद्धान्तकौमुदी- अजन्त पुल्लिंग,अजन्त स्त्रीलिङ्ग प्रकरणम् | 75 | 25 |
चतुर्थ प्रश्नपत्र -4.बहुविषयक शास्त्रीय विषय MDC (MULTI DISCIPLINARY COURSE)
| साहित्य | शिशुपालवध महाकाव्यम् -प्रथम द्वितीय सर्गौ, कादम्बरी- आदितः कथामुख पर्यन्तम्, वेणीसंहारनाटकम्- आदितः तृतीयाङ्कपर्यन्तम् | 75 | 25 |
| नव्यव्याकरण | लघुसिद्धान्त कौमुदी- बहुब्रीहिसमास, द्वन्द्व समास | 75 | 25 |
| पौरोहित्य | वृहत् देवता- पूर्वार्धम, मुहूर्तचिन्तामणि-सम्पूर्णम्-नक्षत्राणां परिचयः | 75 | 25 |
| पुराणेतिहास | 4-2 | 75 | 25 |
पंचम प्रश्नपत्र -5. अन्तर्विषयक शास्त्रीय विषय 02 (MINOR COURSE-02)
पंचम प्रश्नपत्र में 15 विषयों में से किसी एक विषय को चुनना पड़ेगा। हिन्दी, इतिहास,भूगोल, नागरिकशास्त्र जैसे विषयों का चयन इसी प्रश्नपत्र में करना पड़ेगा।
| हिन्दी | कथा सरिता (विद्या कुमारी चन्द्रा) - विशदीकरण / संक्षेपीकरण एवं सारांश, चरित्र-चित्रण सहज एकांकी-(रमेश प्रसाद)सारांश एवं व्याख्या, हिन्दी साहित्य का इतिहास (आचार्य रामचन्द्र शुक्ल)- हिन्दी गद्य का इतिहास (भारतेन्दु युग से स्वातंत्रयोत्तर युग आधुनिक काव्य पीयूष (प्रो. विसम्भर नाथ)व्याख्या एवं समीक्षा आधुनिक हिन्दी कविता की प्रमुख प्रवृत्तियाँ- भारतेन्दु युग, द्विवेदी युग, छायावाद युग, प्रगतिवाद-प्रयोगवाद युग, नयी कविता |
75 | 25 |
| इतिहास |
|
75 | 25 |
| भूगोल | शीघ्र ही अन्य विषयों के पाठ्यक्रम भी प्रकाशित होंगे | 3-3 | 3-4 |
| नागरिकशास्त्र | 4-2 | 4-3 | 4-4 |
षष्ठ प्रश्नपत्र -6. दक्षता संवर्धक पाठ्यक्रम AEC (ABILITY ENHANCEMENT COURSE)
षष्ठ प्रश्नपत्र में किसी एक भाषा का चयन विषय के रूप में करना पड़ेगा जैसे अंग्रेजी, कम्प्यूटर,नेपाली,फ्रेंच,जर्मन,सामान्य हिन्दी, सामान्य संस्कृत इत्यादि।
| व्यवहारिक हिन्दी | निबन्धमञ्जरी(प्रो.विशम्भरनाथ शर्मा)- निर्धारित निबन्धों का संक्षेपीकरण एवं विशदीकरण एवं निबन्धकारों के निबन्धों की समीक्षा हिन्दी साहित्य का इतिहास (डॉ. नगेन्द्र) - हिन्दी गद्य का इतिहास |
75 | 25 |
| व्यावहारिकं संस्कृतं | भारतीय संस्कृतिः-संस्काराः, आश्रमाः, संस्कृतसाहित्येतिहासः-संस्कृतकवीनां परिचयः, रचनानुवादकौमुदी- निबन्धाः |
75 | 25 |
| अंग्रेजी | Unseen Passage, Translation- Hindi To English, English To Hindi, Night Of The Scorpion By Nissim Ezakiel |
75 | 25 |
सप्तम् प्रश्नपत्र- 7. कौशल विकास पाठ्यक्रम SEC(SKILL ENHANCEMENT COURSE)
| कर्मकाण्ड | प्रथमांशः
द्वितीयांशः
तृतीयांशःश्रीगणेशस्तवपाठविधिः
|
75 | 25 |
| वास्तुशास्त्र | शीघ्र ही प्रकाशित हो जाएगा | 75 | 25 |
| ज्योतिष | 3-2 | 3-3 | 3-4 |
| 4-1 | 4-2 | 4-3 | 4-4 |
अष्टम् प्रश्नपत्र -8 .मूल्य संवर्धक पाठ्यक्रम (VALUE ADD COURSE)
शारीरिक शिक्षा एवं योग
पाठ्यक्रम की संरचनाभाग–1 : व्यक्तिगत खेल
भाग–2 : दलिय खेल
भाग–3 : साहसिक और स्वदेशी खेल
भाग–4 : योग
भाग–5 : रैकेट खेल
|
मॉडल पेपर
मॉडल पेपर / परीक्षा पैटर्न
