📖 ए-ऐकारान्त शब्दरूप : पाणिनीय व्याकरणिक रहस्य एवं सूत्र
जिन प्रातिपदिकों के अन्त में सन्ध्यक्षर (संयुक्त स्वर) 'ए' अथवा 'ऐ' आता है, उन्हें क्रमशः एकारान्त एवं ऐकारान्त कहते हैं (यथा: से = स् + ए | रै = र् + ऐ)।
⚠️ भाषाशास्त्रीय एवं पाणिनीय यथार्थ — ए और ऐ की विरल स्थिति ("एदन्तो नास्त्येव"):
संस्कृत वाङ्मय में अ, इ, उ, ऋ की तरह 'ए' और 'ऐ' के हजारों रूढ़ शब्द नहीं होते।
• एकारान्त: लौकिक संस्कृत में कोई भी स्वतंत्र/अव्युत्पन्न एकारान्त प्रातिपदिक नहीं होता ("एदन्तो नास्त्येव")। जो शब्द मिलते हैं, वे एकाक्षर कोशपरक, कल्पित अथवा धातुज सामासिक पद (जैसे 'से', 'सुसे', 'प्रधे') होते हैं।
• ऐकारान्त: इसमें मुख्य एवं सार्वत्रिक स्वतंत्र शब्द एकमात्र 'रै' (धन/ऐश्वर्य) ही है, जो पुल्लिंग और स्त्रीलिंग दोनों में समान रूप से प्रयुक्त होता है। शेष शब्द 'रै' के ही सामासिक रूप (जैसे सुरै, अतिरै) होते हैं।
१. ऐकारान्त के मुख्य पाणिनीय सूत्र ('रै' शब्द सिद्धि)
सूत्र १: "रायो हलि" (अष्टाध्यायी ७.२.८५) — आकारादेश विधान
'रै' शब्द के अन्त्य 'ऐ' को हलादि विभक्ति (हल् से आरम्भ होने वाले प्रत्यय: सुँ, भ्याम्, भिस्, भ्यस्, सुप्) परे होने पर आकारादेश (आ) होता है:
• रै + सुँ = रा + स् ➔ राः (प्रथमा १व.)
• रै + भ्याम् = राभ्याम् | रै + भिस् = राभिः | रै + भ्यस् = राभ्यः | रै + सुप् = रासु।
सूत्र २: "एचोऽयवायावः" (६.१.७८) — अजादि में 'आय्' आदेश
अजादि विभक्तियों (औ, जस्, अम्, शस्, टा, ङे आदि) में 'ऐ' के स्थान पर अयादि सन्धि होकर 'आय्' आदेश होता है:
• रै + औ = रायौ | रै + जस् = रायः | रै + अम् = रायम्।
• विशेष (द्वितीया बहुवचन): यहाँ पूर्वसवर्णदीर्घ का अभाव होने से 'शसो नः पुंसि' नहीं लगता, अतः रूप 'रायः' ही बनता है (रान् नहीं बनता)।
• षष्ठी बहुवचन में नुट् का आगम नहीं होता, अतः रूप रायाम् बनता है।
२. एकारान्त के नियम (से, प्रधे, सुवे आदि)
सूत्र ३: एकारान्त में 'अय्' आदेश एवं प्रकृतिभाव
• अजादि विभक्तियों में: "एचोऽयवायावः" से 'ए' को 'अय्' आदेश होता है: से + औ = सयौ | से + जस् = सयः | से + अम् = सयम् | से + टा = सया | से + ङि = सयि।
• हलादि विभक्तियों में: एकार को कोई विकार नहीं होता, केवल विसर्ग व सुप् कार्य होते हैं: से + सुँ = सेः | सेभ्याम् | सेभिः | सेषु।
३. ए-ऐकारान्त नपुंसकलिंग के नियम
सूत्र ४: "ह्रस्वो नपुंसके प्रातिपदिकस्य" (१.२.४७) एवं "एच इग्घ्रस्वादेशे" (१.१.४८)
नपुंसकलिंग में 'ए' और 'ऐ' दोनों को नित्य ह्रस्व आदेश 'इ' (ह्रस्व इकार) होता है (जैसे: अतिरै ➔ अतिरि कुलम् | सुसे ➔ सुसि कुलम्)।
ह्रस्व होने के उपरान्त इनके समस्त रूप 'वारि' शब्द के समान चलते हैं: प्रथमा/द्वितीया = अतिरि, अतिरिणी, अतिरीणि।
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | राः | रायौ | रायः |
| द्वितीया | रायम् | रायौ | रायः |
| तृतीया | राया | राभ्याम् | राभिः |
| चतुर्थी | राये | राभ्याम् | राभ्यः |
| पञ्चमी | रायः | राभ्याम् | राभ्यः |
| षष्ठी | रायः | रायोः | रायाम् |
| सप्तमी | रायि | रायोः | रासु |
| सम्बोधन | हे राः | हे रायौ | हे रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुराः | सुरायौ | सुरायः |
| द्वितीया | सुरायम् | सुरायौ | सुरायः |
| तृतीया | सुराया | सुराभ्याम् | सुराभिः |
| चतुर्थी | सुराये | सुराभ्याम् | सुराभ्यः |
| पञ्चमी | सुरायः | सुराभ्याम् | सुराभ्यः |
| षष्ठी | सुरायः | सुरायोः | सुरायाम् |
| सप्तमी | सुरायि | सुरायोः | सुरासु |
| सम्बोधन | हे सुराः | हे सुरायौ | हे सुरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | अतिराः | अतिरायौ | अतिरायः |
| द्वितीया | अतिरायम् | अतिरायौ | अतिरायः |
| तृतीया | अतिराया | अतिराभ्याम् | अतिराभिः |
| चतुर्थी | अतिराये | अतिराभ्याम् | अतिराभ्यः |
| पञ्चमी | अतिरायः | अतिराभ्याम् | अतिराभ्यः |
| षष्ठी | अतिरायः | अतिरायोः | अतिरायाम् |
| सप्तमी | अतिरायि | अतिरायोः | अतिरासु |
| सम्बोधन | हे अतिराः | हे अतिरायौ | हे अतिरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | बहुराः | बहुरायौ | बहुरायः |
| द्वितीया | बहुरायम् | बहुरायौ | बहुरायः |
| तृतीया | बहुराया | बहुराभ्याम् | बहुराभिः |
| चतुर्थी | बहुराये | बहुराभ्याम् | बहुराभ्यः |
| पञ्चमी | बहुरायः | बहुराभ्याम् | बहुराभ्यः |
| षष्ठी | बहुरायः | बहुरायोः | बहुरायाम् |
| सप्तमी | बहुरायि | बहुरायोः | बहुरासु |
| सम्बोधन | हे बहुराः | हे बहुरायौ | हे बहुरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | परमराः | परमरायौ | परमरायः |
| द्वितीया | परमरायम् | परमरायौ | परमरायः |
| तृतीया | परमराया | परमराभ्याम् | परमराभिः |
| चतुर्थी | परमराये | परमराभ्याम् | परमराभ्यः |
| पञ्चमी | परमरायः | परमराभ्याम् | परमराभ्यः |
| षष्ठी | परमरायः | परमरायोः | परमरायाम् |
| सप्तमी | परमरायि | परमरायोः | परमरासु |
| सम्बोधन | हे परमराः | हे परमरायौ | हे परमरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | महाद्वाः | महाद्व्रायौ | महाद्व्रायः |
| द्वितीया | महाद्व्रायम् | महाद्व्रायौ | महाद्व्रायः |
| तृतीया | महाद्व्राया | महाद्वाभ्याम् | महाद्वाभिः |
| चतुर्थी | महाद्व्राये | महाद्वाभ्याम् | महाद्वाभ्यः |
| पञ्चमी | महाद्व्रायः | महाद्वाभ्याम् | महाद्वाभ्यः |
| षष्ठी | महाद्व्रायः | महाद्व्रायोः | महाद्व्रायाम् |
| सप्तमी | महाद्व्रायि | महाद्व्रायोः | महाद्वासु |
| सम्बोधन | हे महाद्वाः | हे महाद्व्रायौ | हे महाद्व्रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | विगतद्वाः | विगतद्व्रायौ | विगतद्व्रायः |
| द्वितीया | विगतद्व्रायम् | विगतद्व्रायौ | विगतद्व्रायः |
| तृतीया | विगतद्व्राया | विगतद्वाभ्याम् | विगतद्वाभिः |
| चतुर्थी | विगतद्व्राये | विगतद्वाभ्याम् | विगतद्वाभ्यः |
| पञ्चमी | विगतद्व्रायः | विगतद्वाभ्याम् | विगतद्वाभ्यः |
| षष्ठी | विगतद्व्रायः | विगतद्व्रायोः | विगतद्व्रायाम् |
| सप्तमी | विगतद्व्रायि | विगतद्व्रायोः | विगतद्वासु |
| सम्बोधन | हे विगतद्वाः | हे विगतद्व्रायौ | हे विगतद्व्रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सद्द्वाः | सद्द्व्रायौ | सद्द्व्रायः |
| द्वितीया | सद्द्व्रायम् | सद्द्व्रायौ | सद्द्व्रायः |
| तृतीया | सद्द्व्राया | सद्द्वाभ्याम् | सद्द्वाभिः |
| चतुर्थी | सद्द्व्राये | सद्द्वाभ्याम् | सद्द्वाभ्यः |
| पञ्चमी | सद्द्व्रायः | सद्द्वाभ्याम् | सद्द्वाभ्यः |
| षष्ठी | सद्द्व्रायः | सद्द्व्रायोः | सद्द्व्रायाम् |
| सप्तमी | सद्द्व्रायि | सद्द्व्रायोः | सद्द्वासु |
| सम्बोधन | हे सद्द्वाः | हे सद्द्व्रायौ | हे सद्द्व्रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुहृद्राः | सुहृद्रायौ | सुहृद्रायः |
| द्वितीया | सुहृद्रायम् | सुहृद्रायौ | सुहृद्रायः |
| तृतीया | सुहृद्राया | सुहृद्राभ्याम् | सुहृद्राभिः |
| चतुर्थी | सुहृद्राये | सुहृद्राभ्याम् | सुहृद्राभ्यः |
| पञ्चमी | सुहृद्रायः | सुहृद्राभ्याम् | सुहृद्राभ्यः |
| षष्ठी | सुहृद्रायः | सुहृद्रायोः | सुहृद्रायाम् |
| सप्तमी | सुहृद्रायि | सुहृद्रायोः | सुहृद्रासु |
| सम्बोधन | हे सुहृद्राः | हे सुहृद्रायौ | हे सुहृद्रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | धनराः | धनरायौ | धनरायः |
| द्वितीया | धनरायम् | धनरायौ | धनरायः |
| तृतीया | धनराया | धनराभ्याम् | धनराभिः |
| चतुर्थी | धनराये | धनराभ्याम् | धनराभ्यः |
| पञ्चमी | धनरायः | धनराभ्याम् | धनराभ्यः |
| षष्ठी | धनरायः | धनरायोः | धनरायाम् |
| सप्तमी | धनरायि | धनरायोः | धनरासु |
| सम्बोधन | हे धनराः | हे धनरायौ | हे धनरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | विपुलराः | विपुलरायौ | विपुलरायः |
| द्वितीया | विपुलरायम् | विपुलरायौ | विपुलरायः |
| तृतीया | विपुलराया | विपुलराभ्याम् | विपुलराभिः |
| चतुर्थी | विपुलराये | विपुलराभ्याम् | विपुलराभ्यः |
| पञ्चमी | विपुलरायः | विपुलराभ्याम् | विपुलराभ्यः |
| षष्ठी | विपुलरायः | विपुलरायोः | विपुलरायाम् |
| सप्तमी | विपुलरायि | विपुलरायोः | विपुलरासु |
| सम्बोधन | हे विपुलराः | हे विपुलरायौ | हे विपुलरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | निर्दोषराः | निर्दोषरायौ | निर्दोषरायः |
| द्वितीया | निर्दोषरायम् | निर्दोषरायौ | निर्दोषरायः |
| तृतीया | निर्दोषराया | निर्दोषराभ्याम् | निर्दोषराभिः |
| चतुर्थी | निर्दोषराये | निर्दोषराभ्याम् | निर्दोषराभ्यः |
| पञ्चमी | निर्दोषरायः | निर्दोषराभ्याम् | निर्दोषराभ्यः |
| षष्ठी | निर्दोषरायः | निर्दोषरायोः | निर्दोषरायाम् |
| सप्तमी | निर्दोषरायि | निर्दोषरायोः | निर्दोषरासु |
| सम्बोधन | हे निर्दोषराः | हे निर्दोषरायौ | हे निर्दोषरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | पुण्यराः | पुण्यरायौ | पुण्यरायः |
| द्वितीया | पुण्यरायम् | पुण्यरायौ | पुण्यरायः |
| तृतीया | पुण्यराया | पुण्यराभ्याम् | पुण्यराभिः |
| चतुर्थी | पुण्यराये | पुण्यराभ्याम् | पुण्यराभ्यः |
| पञ्चमी | पुण्यरायः | पुण्यराभ्याम् | पुण्यराभ्यः |
| षष्ठी | पुण्यरायः | पुण्यरायोः | पुण्यरायाम् |
| सप्तमी | पुण्यरायि | पुण्यरायोः | पुण्यरासु |
| सम्बोधन | हे पुण्यराः | हे पुण्यरायौ | हे पुण्यरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | आः | आयौ | आयः |
| द्वितीया | आयम् | आयौ | आयः |
| तृतीया | आया | आभ्याम् | आभिः |
| चतुर्थी | आये | आभ्याम् | आभ्यः |
| पञ्चमी | आयः | आभ्याम् | आभ्यः |
| षष्ठी | आयः | आयोः | आयाम् |
| सप्तमी | आयि | आयोः | आसु |
| सम्बोधन | हे आः | हे आयौ | हे आयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | म्लाः | म्लायौ | म्लायः |
| द्वितीया | म्लायम् | म्लायौ | म्लायः |
| तृतीया | म्लाया | म्लाभ्याम् | म्लाभिः |
| चतुर्थी | म्लाये | म्लाभ्याम् | म्लाभ्यः |
| पञ्चमी | म्लायः | म्लाभ्याम् | म्लाभ्यः |
| षष्ठी | म्लायः | म्लायोः | म्लायाम् |
| सप्तमी | म्लायि | म्लायोः | म्लासु |
| सम्बोधन | हे म्लाः | हे म्लायौ | हे म्लायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | राः | रायौ | रायः |
| द्वितीया | रायम् | रायौ | रायः |
| तृतीया | राया | राभ्याम् | राभिः |
| चतुर्थी | राये | राभ्याम् | राभ्यः |
| पञ्चमी | रायः | राभ्याम् | राभ्यः |
| षष्ठी | रायः | रायोः | रायाम् |
| सप्तमी | रायि | रायोः | रासु |
| सम्बोधन | हे राः | हे रायौ | हे रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुराः | सुरायौ | सुरायः |
| द्वितीया | सुरायम् | सुरायौ | सुरायः |
| तृतीया | सुराया | सुराभ्याम् | सुराभिः |
| चतुर्थी | सुराये | सुराभ्याम् | सुराभ्यः |
| पञ्चमी | सुरायः | सुराभ्याम् | सुराभ्यः |
| षष्ठी | सुरायः | सुरायोः | सुरायाम् |
| सप्तमी | सुरायि | सुरायोः | सुरासु |
| सम्बोधन | हे सुराः | हे सुरायौ | हे सुरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | अतिराः | अतिरायौ | अतिरायः |
| द्वितीया | अतिरायम् | अतिरायौ | अतिरायः |
| तृतीया | अतिराया | अतिराभ्याम् | अतिराभिः |
| चतुर्थी | अतिराये | अतिराभ्याम् | अतिराभ्यः |
| पञ्चमी | अतिरायः | अतिराभ्याम् | अतिराभ्यः |
| षष्ठी | अतिरायः | अतिरायोः | अतिरायाम् |
| सप्तमी | अतिरायि | अतिरायोः | अतिरासु |
| सम्बोधन | हे अतिराः | हे अतिरायौ | हे अतिरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | बहुराः | बहुरायौ | बहुरायः |
| द्वितीया | बहुरायम् | बहुरायौ | बहुरायः |
| तृतीया | बहुराया | बहुराभ्याम् | बहुराभिः |
| चतुर्थी | बहुराये | बहुराभ्याम् | बहुराभ्यः |
| पञ्चमी | बहुरायः | बहुराभ्याम् | बहुराभ्यः |
| षष्ठी | बहुरायः | बहुरायोः | बहुरायाम् |
| सप्तमी | बहुरायि | बहुरायोः | बहुरासु |
| सम्बोधन | हे बहुराः | हे बहुरायौ | हे बहुरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | परमराः | परमरायौ | परमरायः |
| द्वितीया | परमरायम् | परमरायौ | परमरायः |
| तृतीया | परमराया | परमराभ्याम् | परमराभिः |
| चतुर्थी | परमराये | परमराभ्याम् | परमराभ्यः |
| पञ्चमी | परमरायः | परमराभ्याम् | परमराभ्यः |
| षष्ठी | परमरायः | परमरायोः | परमरायाम् |
| सप्तमी | परमरायि | परमरायोः | परमरासु |
| सम्बोधन | हे परमराः | हे परमरायौ | हे परमरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | महाद्वाः | महाद्व्रायौ | महाद्व्रायः |
| द्वितीया | महाद्व्रायम् | महाद्व्रायौ | महाद्व्रायः |
| तृतीया | महाद्व्राया | महाद्वाभ्याम् | महाद्वाभिः |
| चतुर्थी | महाद्व्राये | महाद्वाभ्याम् | महाद्वाभ्यः |
| पञ्चमी | महाद्व्रायः | महाद्वाभ्याम् | महाद्वाभ्यः |
| षष्ठी | महाद्व्रायः | महाद्व्रायोः | महाद्व्रायाम् |
| सप्तमी | महाद्व्रायि | महाद्व्रायोः | महाद्वासु |
| सम्बोधन | हे महाद्वाः | हे महाद्व्रायौ | हे महाद्व्रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | विगतद्वाः | विगतद्व्रायौ | विगतद्व्रायः |
| द्वितीया | विगतद्व्रायम् | विगतद्व्रायौ | विगतद्व्रायः |
| तृतीया | विगतद्व्राया | विगतद्वाभ्याम् | विगतद्वाभिः |
| चतुर्थी | विगतद्व्राये | विगतद्वाभ्याम् | विगतद्वाभ्यः |
| पञ्चमी | विगतद्व्रायः | विगतद्वाभ्याम् | विगतद्वाभ्यः |
| षष्ठी | विगतद्व्रायः | विगतद्व्रायोः | विगतद्व्रायाम् |
| सप्तमी | विगतद्व्रायि | विगतद्व्रायोः | विगतद्वासु |
| सम्बोधन | हे विगतद्वाः | हे विगतद्व्रायौ | हे विगतद्व्रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सद्द्वाः | सद्द्व्रायौ | सद्द्व्रायः |
| द्वितीया | सद्द्व्रायम् | सद्द्व्रायौ | सद्द्व्रायः |
| तृतीया | सद्द्व्राया | सद्द्वाभ्याम् | सद्द्वाभिः |
| चतुर्थी | सद्द्व्राये | सद्द्वाभ्याम् | सद्द्वाभ्यः |
| पञ्चमी | सद्द्व्रायः | सद्द्वाभ्याम् | सद्द्वाभ्यः |
| षष्ठी | सद्द्व्रायः | सद्द्व्रायोः | सद्द्व्रायाम् |
| सप्तमी | सद्द्व्रायि | सद्द्व्रायोः | सद्द्वासु |
| सम्बोधन | हे सद्द्वाः | हे सद्द्व्रायौ | हे सद्द्व्रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | पुण्यराः | पुण्यरायौ | पुण्यरायः |
| द्वितीया | पुण्यरायम् | पुण्यरायौ | पुण्यरायः |
| तृतीया | पुण्यराया | पुण्यराभ्याम् | पुण्यराभिः |
| चतुर्थी | पुण्यराये | पुण्यराभ्याम् | पुण्यराभ्यः |
| पञ्चमी | पुण्यरायः | पुण्यराभ्याम् | पुण्यराभ्यः |
| षष्ठी | पुण्यरायः | पुण्यरायोः | पुण्यरायाम् |
| सप्तमी | पुण्यरायि | पुण्यरायोः | पुण्यरासु |
| सम्बोधन | हे पुण्यराः | हे पुण्यरायौ | हे पुण्यरायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | शुभ्राः | शुभ्रायौ | शुभ्रायः |
| द्वितीया | शुभ्रायम् | शुभ्रायौ | शुभ्रायः |
| तृतीया | शुभ्राया | शुभ्राभ्याम् | शुभ्राभिः |
| चतुर्थी | शुभ्राये | शुभ्राभ्याम् | शुभ्राभ्यः |
| पञ्चमी | शुभ्रायः | शुभ्राभ्याम् | शुभ्राभ्यः |
| षष्ठी | शुभ्रायः | शुभ्रायोः | शुभ्रायाम् |
| सप्तमी | शुभ्रायि | शुभ्रायोः | शुभ्रासु |
| सम्बोधन | हे शुभ्राः | हे शुभ्रायौ | हे शुभ्रायः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सेः | सयौ | सयः |
| द्वितीया | सयम् | सयौ | सयः |
| तृतीया | सया | सेभ्याम् | सेभिः |
| चतुर्थी | सये | सेभ्याम् | सेभ्यः |
| पञ्चमी | सयः | सेभ्याम् | सेभ्यः |
| षष्ठी | सयः | सयोः | सयाम् |
| सप्तमी | सयि | सयोः | सेषु |
| सम्बोधन | हे सेः | हे सयौ | हे सयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुसेः | सुसयौ | सुसयः |
| द्वितीया | सुसयम् | सुसयौ | सुसयः |
| तृतीया | सुसया | सुसेभ्याम् | सुसेभिः |
| चतुर्थी | सुसये | सुसेभ्याम् | सुसेभ्यः |
| पञ्चमी | सुसयः | सुसेभ्याम् | सुसेभ्यः |
| षष्ठी | सुसयः | सुसयोः | सुसयाम् |
| सप्तमी | सुसयि | सुसयोः | सुसेषु |
| सम्बोधन | हे सुसेः | हे सुसयौ | हे सुसयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | प्रधेः | प्रधयौ | प्रधयः |
| द्वितीया | प्रधयम् | प्रधयौ | प्रधयः |
| तृतीया | प्रधया | प्रधेभ्याम् | प्रधेभिः |
| चतुर्थी | प्रधये | प्रधेभ्याम् | प्रधेभ्यः |
| पञ्चमी | प्रधयः | प्रधेभ्याम् | प्रधेभ्यः |
| षष्ठी | प्रधयः | प्रधयोः | प्रधयाम् |
| सप्तमी | प्रधयि | प्रधयोः | प्रधेषु |
| सम्बोधन | हे प्रधेः | हे प्रधयौ | हे प्रधयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुधेः | सुधयौ | सुधयः |
| द्वितीया | सुधयम् | सुधयौ | सुधयः |
| तृतीया | सुधया | सुधेभ्याम् | सुधेभिः |
| चतुर्थी | सुधये | सुधेभ्याम् | सुधेभ्यः |
| पञ्चमी | सुधयः | सुधेभ्याम् | सुधेभ्यः |
| षष्ठी | सुधयः | सुधयोः | सुधयाम् |
| सप्तमी | सुधयि | सुधयोः | सुधेषु |
| सम्बोधन | हे सुधेः | हे सुधयौ | हे सुधयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुवेः | सुवयौ | सुवयः |
| द्वितीया | सुवयम् | सुवयौ | सुवयः |
| तृतीया | सुवया | सुवेभ्याम् | सुवेभिः |
| चतुर्थी | सुवये | सुवेभ्याम् | सुवेभ्यः |
| पञ्चमी | सुवयः | सुवेभ्याम् | सुवेभ्यः |
| षष्ठी | सुवयः | सुवयोः | सुवयाम् |
| सप्तमी | सुवयि | सुवयोः | सुवेषु |
| सम्बोधन | हे सुवेः | हे सुवयौ | हे सुवयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | प्रवेः | प्रवयौ | प्रवयः |
| द्वितीया | प्रवयम् | प्रवयौ | प्रवयः |
| तृतीया | प्रवया | प्रवेभ्याम् | प्रवेभिः |
| चतुर्थी | प्रवये | प्रवेभ्याम् | प्रवेभ्यः |
| पञ्चमी | प्रवयः | प्रवेभ्याम् | प्रवेभ्यः |
| षष्ठी | प्रवयः | प्रवयोः | प्रवयाम् |
| सप्तमी | प्रवयि | प्रवयोः | प्रवेषु |
| सम्बोधन | हे प्रवेः | हे प्रवयौ | हे प्रवयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुगेः | सुगयौ | सुगयः |
| द्वितीया | सुगयम् | सुगयौ | सुगयः |
| तृतीया | सुगया | सुगेभ्याम् | सुगेभिः |
| चतुर्थी | सुगये | सुगेभ्याम् | सुगेभ्यः |
| पञ्चमी | सुगयः | सुगेभ्याम् | सुगेभ्यः |
| षष्ठी | सुगयः | सुगयोः | सुगयाम् |
| सप्तमी | सुगयि | सुगयोः | सुगेषु |
| सम्बोधन | हे सुगेः | हे सुगयौ | हे सुगयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | प्रगेः | प्रगयौ | प्रगयः |
| द्वितीया | प्रगयम् | प्रगयौ | प्रगयः |
| तृतीया | प्रगया | प्रगेभ्याम् | प्रगेभिः |
| चतुर्थी | प्रगये | प्रगेभ्याम् | प्रगेभ्यः |
| पञ्चमी | प्रगयः | प्रगेभ्याम् | प्रगेभ्यः |
| षष्ठी | प्रगयः | प्रगयोः | प्रगयाम् |
| सप्तमी | प्रगयि | प्रगयोः | प्रगेषु |
| सम्बोधन | हे प्रगेः | हे प्रगयौ | हे प्रगयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुमेः | सुमयौ | सुमयः |
| द्वितीया | सुमयम् | सुमयौ | सुमयः |
| तृतीया | सुमया | सुमेभ्याम् | सुमेभिः |
| चतुर्थी | सुमये | सुमेभ्याम् | सुमेभ्यः |
| पञ्चमी | सुमयः | सुमेभ्याम् | सुमेभ्यः |
| षष्ठी | सुमयः | सुमयोः | सुमयाम् |
| सप्तमी | सुमयि | सुमयोः | सुमेषु |
| सम्बोधन | हे सुमेः | हे सुमयौ | हे सुमयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | प्रमेः | प्रमयौ | प्रमयः |
| द्वितीया | प्रमयम् | प्रमयौ | प्रमयः |
| तृतीया | प्रमया | प्रमेभ्याम् | प्रमेभिः |
| चतुर्थी | प्रमये | प्रमेभ्याम् | प्रमेभ्यः |
| पञ्चमी | प्रमयः | प्रमेभ्याम् | प्रमेभ्यः |
| षष्ठी | प्रमयः | प्रमयोः | प्रमयाम् |
| सप्तमी | प्रमयि | प्रमयोः | प्रमेषु |
| सम्बोधन | हे प्रमेः | हे प्रमयौ | हे प्रमयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुदेः | सुदयौ | सुदयः |
| द्वितीया | सुदयम् | सुदयौ | सुदयः |
| तृतीया | सुदया | सुदेभ्याम् | सुदेभिः |
| चतुर्थी | सुदये | सुदेभ्याम् | सुदेभ्यः |
| पञ्चमी | सुदयः | सुदेभ्याम् | सुदेभ्यः |
| षष्ठी | सुदयः | सुदयोः | सुदयाम् |
| सप्तमी | सुदयि | सुदयोः | सुदेषु |
| सम्बोधन | हे सुदेः | हे सुदयौ | हे सुदयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | प्रदेः | प्रदयौ | प्रदयः |
| द्वितीया | प्रदयम् | प्रदयौ | प्रदयः |
| तृतीया | प्रदया | प्रदेभ्याम् | प्रदेभिः |
| चतुर्थी | प्रदये | प्रदेभ्याम् | प्रदेभ्यः |
| पञ्चमी | प्रदयः | प्रदेभ्याम् | प्रदेभ्यः |
| षष्ठी | प्रदयः | प्रदयोः | प्रदयाम् |
| सप्तमी | प्रदयि | प्रदयोः | प्रदेषु |
| सम्बोधन | हे प्रदेः | हे प्रदयौ | हे प्रदयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | एः | अयौ | अयः |
| द्वितीया | अयम् | अयौ | अयः |
| तृतीया | अया | एभ्याम् | एभिः |
| चतुर्थी | अये | एभ्याम् | एभ्यः |
| पञ्चमी | अयः | एभ्याम् | एभ्यः |
| षष्ठी | अयः | अयोः | अयाम् |
| सप्तमी | अयि | अयोः | एषु |
| सम्बोधन | हे एः | हे अयौ | हे अयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सेः | सयौ | सयः |
| द्वितीया | सयम् | सयौ | सयः |
| तृतीया | सया | सेभ्याम् | सेभिः |
| चतुर्थी | सये | सेभ्याम् | सेभ्यः |
| पञ्चमी | सयः | सेभ्याम् | सेभ्यः |
| षष्ठी | सयः | सयोः | सयाम् |
| सप्तमी | सयि | सयोः | सेषु |
| सम्बोधन | हे सेः | हे सयौ | हे सयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुसेः | सुसयौ | सुसयः |
| द्वितीया | सुसयम् | सुसयौ | सुसयः |
| तृतीया | सुसया | सुसेभ्याम् | सुसेभिः |
| चतुर्थी | सुसये | सुसेभ्याम् | सुसेभ्यः |
| पञ्चमी | सुसयः | सुसेभ्याम् | सुसेभ्यः |
| षष्ठी | सुसयः | सुसयोः | सुसयाम् |
| सप्तमी | सुसयि | सुसयोः | सुसेषु |
| सम्बोधन | हे सुसेः | हे सुसयौ | हे सुसयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | प्रधेः | प्रधयौ | प्रधयः |
| द्वितीया | प्रधयम् | प्रधयौ | प्रधयः |
| तृतीया | प्रधया | प्रधेभ्याम् | प्रधेभिः |
| चतुर्थी | प्रधये | प्रधेभ्याम् | प्रधेभ्यः |
| पञ्चमी | प्रधयः | प्रधेभ्याम् | प्रधेभ्यः |
| षष्ठी | प्रधयः | प्रधयोः | प्रधयाम् |
| सप्तमी | प्रधयि | प्रधयोः | प्रधेषु |
| सम्बोधन | हे प्रधेः | हे प्रधयौ | हे प्रधयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुधेः | सुधयौ | सुधयः |
| द्वितीया | सुधयम् | सुधयौ | सुधयः |
| तृतीया | सुधया | सुधेभ्याम् | सुधेभिः |
| चतुर्थी | सुधये | सुधेभ्याम् | सुधेभ्यः |
| पञ्चमी | सुधयः | सुधेभ्याम् | सुधेभ्यः |
| षष्ठी | सुधयः | सुधयोः | सुधयाम् |
| सप्तमी | सुधयि | सुधयोः | सुधेषु |
| सम्बोधन | हे सुधेः | हे सुधयौ | हे सुधयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुवेः | सुवयौ | सुवयः |
| द्वितीया | सुवयम् | सुवयौ | सुवयः |
| तृतीया | सुवया | सुवेभ्याम् | सुवेभिः |
| चतुर्थी | सुवये | सुवेभ्याम् | सुवेभ्यः |
| पञ्चमी | सुवयः | सुवेभ्याम् | सुवेभ्यः |
| षष्ठी | सुवयः | सुवयोः | सुवयाम् |
| सप्तमी | सुवयि | सुवयोः | सुवेषु |
| सम्बोधन | हे सुवेः | हे सुवयौ | हे सुवयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुगेः | सुगयौ | सुगयः |
| द्वितीया | सुगयम् | सुगयौ | सुगयः |
| तृतीया | सुगया | सुगेभ्याम् | सुगेभिः |
| चतुर्थी | सुगये | सुगेभ्याम् | सुगेभ्यः |
| पञ्चमी | सुगयः | सुगेभ्याम् | सुगेभ्यः |
| षष्ठी | सुगयः | सुगयोः | सुगयाम् |
| सप्तमी | सुगयि | सुगयोः | सुगेषु |
| सम्बोधन | हे सुगेः | हे सुगयौ | हे सुगयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | प्रमेः | प्रमयौ | प्रमयः |
| द्वितीया | प्रमयम् | प्रमयौ | प्रमयः |
| तृतीया | प्रमया | प्रमेभ्याम् | प्रमेभिः |
| चतुर्थी | प्रमये | प्रमेभ्याम् | प्रमेभ्यः |
| पञ्चमी | प्रमयः | प्रमेभ्याम् | प्रमेभ्यः |
| षष्ठी | प्रमयः | प्रमयोः | प्रमयाम् |
| सप्तमी | प्रमयि | प्रमयोः | प्रमेषु |
| सम्बोधन | हे प्रमेः | हे प्रमयौ | हे प्रमयः |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | अतिरि | अतिरिणी | अतिरीणि |
| द्वितीया | अतिरि | अतिरिणी | अतिरीणि |
| तृतीया | अतिरिणा | अतिरिभ्याम् | अतिरिभिः |
| चतुर्थी | अतिरिणे | अतिरिभ्याम् | अतिरिभ्यः |
| पञ्चमी | अतिरिणः | अतिरिभ्याम् | अतिरिभ्यः |
| षष्ठी | अतिरिणः | अतिरिणोः | अतिरीणाम् |
| सप्तमी | अतिरिणि | अतिरिणोः | अतिरिषु |
| सम्बोधन | हे अतिरे / हे अतिरि | हे अतिरिणी | हे अतिरीणि |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुरि | सुरिणी | सुरीणि |
| द्वितीया | सुरि | सुरिणी | सुरीणि |
| तृतीया | सुरिणा | सुरिभ्याम् | सुरिभिः |
| चतुर्थी | सुरिणे | सुरिभ्याम् | सुरिभ्यः |
| पञ्चमी | सुरिणः | सुरिभ्याम् | सुरिभ्यः |
| षष्ठी | सुरिणः | सुरिणोः | सुरीणाम् |
| सप्तमी | सुरिणि | सुरिणोः | सुरिषु |
| सम्बोधन | हे सुरे / हे सुरि | हे सुरिणी | हे सुरीणि |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | बहुरि | बहुरिणी | बहुरीणि |
| द्वितीया | बहुरि | बहुरिणी | बहुरीणि |
| तृतीया | बहुरिणा | बहुरिभ्याम् | बहुरिभिः |
| चतुर्थी | बहुरिणे | बहुरिभ्याम् | बहुरिभ्यः |
| पञ्चमी | बहुरिणः | बहुरिभ्याम् | बहुरिभ्यः |
| षष्ठी | बहुरिणः | बहुरिणोः | बहुरीणाम् |
| सप्तमी | बहुरिणि | बहुरिणोः | बहुरिषु |
| सम्बोधन | हे बहुरे / हे बहुरि | हे बहुरिणी | हे बहुरीणि |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | सुसि | सुसिनी | सुसीनि |
| द्वितीया | सुसि | सुसिनी | सुसीनि |
| तृतीया | सुसिना | सुसिभ्याम् | सुसिभिः |
| चतुर्थी | सुसिने | सुसिभ्याम् | सुसिभ्यः |
| पञ्चमी | सुसिनः | सुसिभ्याम् | सुसिभ्यः |
| षष्ठी | सुसिनः | सुसिनोः | सुसीनाम् |
| सप्तमी | सुसिनि | सुसिनोः | सुसिषु |
| सम्बोधन | हे सुसे / हे सुसि | हे सुसिनी | हे सुसीनि |
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|
| प्रथमा | प्रधि | प्रधिनी | प्रधीनि |
| द्वितीया | प्रधि | प्रधिनी | प्रधीनि |
| तृतीया | प्रधिना | प्रधिभ्याम् | प्रधिभिः |
| चतुर्थी | प्रधिने | प्रधिभ्याम् | प्रधिभ्यः |
| पञ्चमी | प्रधिनः | प्रधिभ्याम् | प्रधिन्यः |
| षष्ठी | प्रधिनः | प्रधिनोः | प्रधीनाम् |
| सप्तमी | प्रधिनि | प्रधिनोः | प्रधिषु |
| सम्बोधन | हे प्रधे / हे प्रधि | हे प्रधिनी | हे प्रधीनि |
